Wat is de oorzaak van de pre en postpartum depressie?
Voordat ik zelf een postpartum depressie kreeg dacht ik dat een ppd je eigen schuld was. Dacht zelfs dat ppd alleen bij vrouwen uit een laag milieu voorkwam, vrouwen die eigenlijk te lui waren om hun kind op te voeden. De eerste keer geloofde ik ook niet in de diagnose 'ppd'. Ik vond het een behoorlijke belediging! De tweede keer was zo heftig dat ik langzaam aan ging beseffen dat ik mijn mening moest bijstellen.Toch kijken nog steeds veel mensen zo tegen de pre of postpartum depressie aan. Ze vinden dat je even op je tanden moet bijten. Je hebt toch een mooi kind? Na twee maanden moet je ophouden met dat gezeur. Als er zo op je klachten wordt gereageerd is het niet verbazingwekkend dat je toneel gaat spelen voor de buitenwereld.
Even laten testen?
Het is belangrijk dat je weet dat er nog geen algemene test is welke ppd aan kan tonen. De diagnose ppd kan alleen worden gesteld aan de hand van vragenlijsten en ervaring. Sluit wel van te voren even uit of de klachten niet komen door een ontregelde schildklier. De pre en post partum depressie c.q. pre-postpartum uitputting wordt in Nederland zelden echt erkend. Hier schaart men deze aandoeningen onder de standaard depressie. Dat is jammer want een hormonale c.q. endocriene depressie kan beter behandeld worden dan met het huidige aanbod.
Sinds kort (begin 2013) is het mogelijk om bij een onafhankelijk laboratorium in Nederland een hormonentest te doen! Zo kun je klachten als ppd en pms aantonen! Zie voor meer informatie: consulten en tarieven.
Verandering in de psychiatrie
Belangrijke doorbraak oorzaak ppd.
The American Psychiatric Foundation publiceerde heel recent (September 19, 2008) een onderzoek waaruit blijkt dat bij muizen ppd achtig gedrag wordt waargenomen als er een lage hoeveelheid GABA aanwezig is. GABA is een hersenoverdrachtsstofje:
'Amerikaanse onderzoekers identificeerden het proteïne dat kan verklaren waarom sommige vrouwen kampen met een depressie na de geboorte van hun kind. Dit proteïne kan de sleutel zijn tot de wisselingen in het humeur als gevolg van hormoonveranderingen tijdens de zwangerschap en na de geboorte. Experimenten op muizen suggereren dat het gebrek van een bepaald proteïne in het lichaam van de moeder de oorzaak is van een postnatale depressie. Muizen die het proteïne niet hadden, negeerden hun babymuisjes en maakten ook geen nestje voor hen. Verder waren ze ook vaak moe en beleefden ze minder plezier dan de andere muizen. Wanneer de muizen een medicijn kregen dat het gebrek van het proteïne compenseerde, vertoonden ze normaal moedergedrag en de overlevingskans van hun baby's verhoogd. Het proteïne maakt deel uit van het hormoonsysteem dat invloed heeft op de gemoedstoestand. Het proteïne staat bekend als 'gamma aminobutyric zuur' of GABA. Het niveau hiervan kan heel erg variëren tijdens de zwangerschap'.
The Medical College of Georgia denkt meer te weten over het ontstaan ppd. Zij vermoeden dat er biochemische oorzaak voorhanden ligt. Het artikel kun je hier vinden.
Tijdens de behandeling van geen roze wolk nemen we dit gegeven natuurlijk mee in het behandelplan!
Het verschil tussen een 'gewone' en een post partum depressie
Een pre of post partum depressie lijkt op een gewone depressie. Toch zijn er verschillen.
- Bij een ppd kom je over het algemeen aan en val je niet af (dit zie je wel bij een te snelle schildklier en bij borstvoeding)
- Er is geen directe aanleiding voor de klachten. Dit zie je wel bij een reactieve depressie. Naar aanleiding van....krijg je sombere gevoelens.
- Je ziet de klachten ontstaan na hormonale wisselingen zoals de start van de anticonceptiepil of de stop van de borstvoeding
- Een post partum depressie gaat over in het premenstrueel syndroom. Dit zie je nooit bij een gewone depressie
- Een prepartum depressie is veelal voor de zon verdwenen zodra de baby er is.
- Een prepartum depressie begint vaak al vóór de moeder weet dat zij zwanger is. Dus niet reactief!
- Een vrouw met een ppd wordt zeer vaak agressief en geïrriteerd. Dit in tegenstelling tot een standaard depressie waarbij je eerder apathie ziet.
Marleen Finoulst, Neuropsychiater van de universiteit van Gent en arts zegt dit over het verschil:
Een echte postnatale depressie lijkt op een gewone depressie. Het is een ziekte van lichaam en geest. Maar vrouwen met een pnd nemen vaak wat toe in gewicht, dit in tegenstelling tot een gewone depressie die meestal tot vermagering leidt. Er zijn nog andere verschilpunten. Zo wordt een gewone depressie vaak uitgelokt door een verlieservaring. Meestal gaat het om het verlies van iemand waaraan je gehecht was: de dood van een familielid, de dood van een kind, het verraad door een zo gezegd liefhebbende partner of een scheiding. Je kan ook depressief worden door het verlies van je baan, status, eer of geld bij een faillissement bijvoorbeeld. Bij een postnatale depressie staat niet het verlies, maar de bruuske hormonale verandering centraal. De komst van een kind is een ingrijpende ervaring op een moment dat je ten gevolge van hormonale fluctuacties extra kwetsbaar bent. Vrijwel iedere depressie ontstaat uit een samenspel van lichamelijke, psychologische en sociale factoren. zo ook een postnatale depressie. Bij een postnatale
depressie zijn de fluctuerende waarden van progesteron en oestrogeen de voornaamste spelbrekers. Wanneer je ze vergelijkt met andere hormonale schommelingen, zijn de veranderingen in je hormoonhuishouding kort na de bevalling wel zeer drastisch. Tijdens de zwangerschap moet een vrouw zich al aanpassen aan een heel ander hormonaal klimaat. In de eerste dagen na de bevalling maakt de hormoonhuishouding opnieuw ingrijpende veranderingen door. In de weken die volgen blijven de waarden van de vrouwelijke hormonen -of je nu borstvoeding geeft of niet- sterk fluctueren. De wijzigingen in de progesteron en oestrogeen spiegel zijn niet de enige lichamelijke oorzaken van een pnd. Zwangerschapsproblemen, een premature geboorte, een gecompliceerde bevalling met veel bloedverlies, complicaties bij een vorige zwangerschap, de geboorte van een gehandicapt kind of een meerlingzwangerschap zijn allemaal risicofactoren. Bij vijf procent van de pas bevallen vrouwen blijkt ook de schildklier niet meer goed te functioneren. Bij anderen speelt een tekort aan vitamine B6, calcium, magnesium en essentiële vetzuren een rol. Bij vrouwen met een pnd worden deze waarden best nagekeken in een bloedstaal. Na de geboorte kunnen gezondheidsproblemen, zoals kloven en pijnlijke borsten, ongewild urineverlies, ontstekingen en langdurig bloedverlies de emotionele kwetsbaarheid verhogen en de balans doen overhellen in de richting van een pnd. De onderbroken nachten en het gebrek aan slaap kunnen, vooral bij depressie gevoelige vrouwen, een depressie in de hand werken.
Bron: 'Vrouwen, humeuren en hormonen: Myriam van Moffaert en Marleen Finoulst
Ziektewet en ppd
Veel UWV artsen vinden ook dat ppd een niet erkende ziekte is en handelen daar ook naar. Er worden vrouwen met zware ppd klachten naar het werk gestuurd! Dit levert gevaarlijke situaties op! Het is onvoorstelbaar dat dit nog steeds voorkomt! Het levert veel stress op als je een ppd hebt én door het UWV 'gedwongen' wordt weer aan het werk te gaan. Je hebt recht op de ziektewet bij een ppd! In de praktijk blijft dit een moeizaam iets. Heb je problemen? Neem contact op met een wetswinkel.
Iets over hormonen
Dat hormonen een grote rol spelen bij ppd is duidelijk. Daarom is het goed er iets meer over te weten. Hormonen zijn chemische boodschappers in ons lichaam. Het woord hormoon betekent aansporen. In de endocriene klieren worden hormonen geproduceerd. Hierna gaan ze via het bloed naar plaatsen in het lichaam om andere organen te prikkelen. Hormonen hebben invloed op onze lichaamstemperatuur, de spijsvertering, emoties, stress, menstruatie, zwangerschap en nog ontelbare andere functies. De hypofyse is een klier in ons hoofd, ook wel hersenaanhangsel genoemd. Andere namen die men deze klier ook wel geeft zijn ‘het opperhoofd’ of ‘de concertmeester van de hormoonhuishouding’. Deze klier regelt vele lichaamsfuncties en is voor een groot deel verantwoordelijk voor het reilen en zeilen van ons lichaam. De hypothalamus is vlak bij de hypofyse te vinden en is mede verantwoordelijk. De hypothalamus regelt het menstruele centrum, maar ook je humeur, gewicht, slaap- dag en nachtritme e.d. Tevens regelt hij de hormonen die nodig zijn om te ovuleren en menstrueren. Als je zwanger wordt is de menstruele klok niet meer nodig, en komt deze in sluimertoestand. Tijdens de zwangerschap komen er onder andere grote hoeveelheden oestrogeen en progesteron vrij. Eerst worden deze twee hormonen gevormd door de eierstokken maar later neemt de placenta deze taak over. De hormoonspiegels zijn wel 15 tot 30 maal hoger dan voor de zwangerschap. Een ander hormoon wat in hoge concentraties gaat voorkomen is prolactine. Deze wordt door de hypofyse afgescheiden. Prolactine zorgt ervoor dat je borstvoeding gaat produceren. Ook stijgen de waarden van het hormoon dat door de bijnieren wordt uitgescheiden: de corticosteroïden. Hierdoor ontstaat er een geheel nieuw beeld. Hormonen zijn in rust en er komen hormonen vrij die je normaal niet nodig zult hebben. Vrouwen hebben tijdens de zwangerschap ook andere gevoelens en klachten mede onder invloed van de verandering in de hormoonhuishouding. Door deze 'vreemde' gevoelens weten zij vaak al voor de zwangerschap bekend is dat er een baby in aantocht is. Er zijn veranderingen te merken op emotioneel vlak, op het gebied van eetlust en behoefte, de hoeveel slaap is intenser en je lichaam begint al te veranderen.Sommige vrouwen kunnen niet goed tegen deze veranderingen en krijgen een prepartum depressie. Deze veranderingen verlopen geleidelijk als je het vergelijkt met de veranderingen die optreden tijdens en na de geboorte. Het heeft maanden geduurd eer het lichaam zulke hoge hormoonspiegels heeft geproduceerd, maar na de bevalling dalen de waarden van diverse hormonen binnen enkele uren tot zeer geringe hoeveelheden. Een week na de geboorte zijn deze waarden te verwaarlozen. De hypofyse gaat echter wel door met het produceren van prolactine om de baby te voorzien van borstvoeding. De grote hoeveelheid prolactine die nu aanwezig is zorgt voor een daling van het testosteron. Dit zorgt weer voor een verminderd libido. Het is eigenlijk een wonder dat een moeder zich aan kan passen aan al deze veranderingen van de hormoonspiegels. Bij een grote groep vrouwen gaat dit redelijk tot goed. Een andere (ook relatief grote groep) ervaart dit als moeizaam en krijgt klachten. Het is aannemelijk dat dit een rol speelt bij het ontstaan van ppd. In Engels onderzoek is aangetoond dat de hormoonspiegel bij vrouwen die een ppd krijgen, tijdens de zwangerschap in verhouding veel hoger is, dan bij vrouwen die geen klachten krijgen. De pre partum depressie kan mede veroorzaakt worden door tekorten aan voedingsstoffen die ontstaan tijdens de zwangerschap. De postpartum uitputting is hier waarschijnlijk ook op gebaseerd. Bij deze aandoening zie je ook vaak dat de moeder een zware traumatische bevalling heeft doorgemaakt met veel bloedverlies.
De stijging en daling van het HCG hormoon en progesteron tijdens en na de zwangerschap
Mogelijke oorzaken van ppd
De daling van het hormoon progesteron na de bevalling:
Gedurende de zwangerschap bouw je het progesteron langzaam op. Na de bevalling verlaat dit hormoon je lichaam in rap tempo en daalt het niveau zeer sterk. Een dergelijke sterke daling kan invloed hebben op lichaam en geest.
Door de productie van nieuwe hormonen tijdens de zwangerschap treedt er een totale verandering op van de hoeveelheden die in het lichaam circuleren. Deze veranderingen verlopen niettemin geleidelijk en kunnen nauwelijks vergeleken worden met de plotselinge veranderingen die bij de geboorte optreden als placenta en baby beide ter wereld komen. Het heeft maanden geduurd voor de hormoonspiegels het hoge niveau in de zwangerschap bereikten, maar na de geboorte dalen zij binnen enkele uren tot onbetekenende hoeveelheden........Men kan zich verbazen over het grote aantal vrouwen dat die veranderingen doormaakt zonder van streek te raken. Dat is logischer dan zich te verbazen over de enkele vrouwen die door deze hormonale veranderingen wel in de war raken.'
Katherina Dalton in het boek de 'postnatale depressie'
'Gemiddeld krijgen vrouwen tijdens hun cyclus hooguit 30 mg progesteron per 24 uur te verwerken. Na 20 weken zwangerschap is het al 75 mg per 24 uur en na 40 weken zelfs 300 mg. Het oestrogeenniveau schiet omhoog. Het niveau van oestrogeen wordt niet slechts vertienvoudigd maar verhonderdvoudigd. Eén van deze oestrogenen, oestradiol, wordt zelfs verduizendvoudigd. Ook de baby wordt door deze vloedgolf van hormonen overspoeld'.
Bron: 'De waarheid over hormonen, Vivienne Parry'
Een ontregelde hypofyse:
De hypofyse is een klier die onder andere de hormoonhuishouding regelt. Mogelijk kan deze klier door de grote daling van het progesteron ontregelen. Het tijdschrift voor de psychiatrie schrijft hierover. Uit het artikel blijkt dat er nog veel onduidelijkheden zijn maar dat het wel waarschijnlijk is dat de hypofyse een rol speelt bij depressies van vrouwen. Je kunt het onderzoek hier lezen:
Een ontregelde schildklier:
De schildklier werkt in op de stofwisseling en het afweersysteem. Werkt de schildklier niet goed kan dit invloed hebben op zowel je lichaam als je psyche. In principe kun je een ontregelde schildklier hebben zonder postpartum depressie. Je ziet vaak dat er een samenhang is. Het is verstandig om standaard je schildklier te laten checken bij klachten.
Het niveau van de schildklierhormonen kan ook ontregelen na de bevalling. Laag schildklierniveau kan depressie veroorzaken evenals weinig interesse in dingen, irritatie, moeheid, slechte concentratie, slaapstoornissen, toename gewicht. Een te snelle schildklier kan leiden tot nervositeit, afvallen e.d.
Bron: medineNet
Hypoglykemie:
Bij hypoglykemie is je bloedsuiker uit balans. Je ziet een te sterk wisselende of te lage bloedsuikerspiegel. Dit veroorzaakt hormonale onstabiliteit.
Stress:
Stress is een grote risicofactor om ppd te krijgen. Stress put de bijnieren uit en onttrekt essentiële stoffen aan je lichaam. Tevens verlaagt stress het serotonine niveau.
Lichamelijke uitputting:
Constant over je grenzen heen gaan, niet naar je lichaam luisteren betekent dat je jezelf leegzuigt. Een zwangerschap is vaak de laatste druppel.
Tekorten c.q.verstoringen in de vitaminen en mineralenhuishouding:
Om hormonen te kunnen maken heeft het lichaam voedingsbronnen nodig. Er zijn voldoende vitaminen en mineralen nodig. Om de regelaar van het hormonaal stelsel, de hypofyse, goed te laten werken moet het lichaam bijvoorbeeld voldoende vitamine B hebben. De schildklier jodium en selenium. Andere geslachtshormonen kunnen ook niet zonder specifieke vitaminen. De alvleesklier moet voorzien worden van voldoende vitamine C. Dit verklaart waarom we in deze tijd van slechte voeding, veel suiker en uitputtende zwangerschappen (doorwerken, geen suppletie) last kunnen krijgen van onze hormonen. Je kunt allerhande klachten krijgen door een tekort aan vitaminen en mineralen. Hier een onderzoek:
Project: Prepartum en postpartum depressie en angst als gevolg van zwangerschapsgerelateerde depletie van foliumzuur en andere micronutriënten: een pilotstudie. Titel-Eng Prepartum and postpartum depression and anxiety due to pregnancy related depletion of folic acid and other micronutrients: a pilot study
Samenvatting Tijdens zwangerschap en gedurende de eerste maanden na een bevalling is de kans op depressie bij de moeder verhoogd. Hoewel de betrokkenheid van zowel psychosociale als biologische factoren (hormonen) is aangetoond, verklaren deze slechts een klein deel van alle gevallen van pre- en postpartum depressie. In de huidige pilotstudie wordt de hypothese getoetst dat pre- en postpartum optredende neurotische symptomen (mede) worden veroorzaakt door uitputting van de reserves van foliumzuur en gerelateerde micronutriënten (vitaminen B6 en B12, en ijzer). Hiertoe wordt een cohort van 3600 zwangeren gevolgd vanaf het tweede trimester tot aan l jaar na de bevalling. Bij 1800 van hen wordt bloed afgenomen in de 35e week van de zwangerschap. In een geneste case-controlstudie wordt de micronutriëntstatus van 720 vrouwen, gecorrigeerd voor latere inname van foliumzuur en andere micronutriënten, gerelateerd aan het optreden en de ernst van neurotische symptomen (depressie en angst). Het huidige onderzoek kan de basis vormen voor een interventietrial waarin de effecten worden nagegaan van suppletie van relevante micronutriënten tijdens en na de zwangerschap op het risico en de ernst van neurotische symptomen
Ontregeling biochemische processen in de hersenen:
Tijdens de zwangerschap en na de geboorte krijg je te maken met een lager en instabiel niveau van de neurotransmitter serotonine. onderzoek toont aan dat vrouwelijke hormonen direct in verbinding staan met deze hersenoverdrachtsstof. Je hebt de stof serotonine nodig om je prettig te voelen. Als dit niveau te laag is kun je klachten ontwikkelen als depressie of angsten.
Serotonine tekort tijdens zwangerschap
'De vraag of depressie wordt veroorzaakt door verlaagde spiegels van serotonine kan
ook worden beantwoord met onderzoek bij zwangere vrouwen. Tijdens de
zwangerschap is er namelijk een forse daling van de productie van serotonine,
waardoor er een relatief serotonine tekort ontstaat. Deze daling ontstaat doordat de
moederkoek (placenta) het aminozuur tryptofaan afbreekt, een stof die nodig is voor de
productie van serotonine. Na de bevalling neemt het tekort aan serotonine nog extra toe
door activiteit van het immuunsysteem waarbij dit aminozuur ook wordt afgebroken.'
Proefschrift Universiteit Groningen
Lage tryptofaan inname oorzaak depressie
Een onderzoek van de universiteit van Maastricht laat bijvoorbeeld zien dat voeding van belang is voor een balans in de hersenstoffen. Zo kun je depressief raken bij een lage tryptofaanspiegel
De stof tryptofaan, die onder andere voorkomt in kalkoen, bananen en zuivel, speelt een belangrijke rol in het behouden van een goede gemoedstoestand en een goed geheugen. Zo blijkt uit onderzoek uitgevoerd op de Universiteit van Maastricht, gepubliceerd in het vakblad 'Brain, Behavior and Immunity'.Tryptofaan is een precursor van de stof serotonine. Serotonine is een neurotransmitter, een stof die het mogelijk maakt voor de hersencellen om met elkaar te communiceren. Bij een tekort aan tryptofaan verlaagt de hoeveelheid serotonine in de hersenen en dit leidt tot een verminderde werking van bepaalde mentale taken en depressieve gevoelens.Het effect van een tekort aan tryptofaan op de gemoedstoestand is bij mensen met een erfelijke aanleg voor depressie vele malen groter dan bij de erfelijk niet belaste personen.
Hormonale gevoeligheid:
Vrouwen met een ppd zijn hormonaal gevoelig. Ze kunnen meestal slecht tegen de anticonceptiepil, hebben een turbulente pubertijd gehad, of aan pms geleden.
Genetische invloeden:
Het gegeven of je moeder een postpartum depressie heeft gehad of dat er bekendheid is in de familie met hersenchemie problematiek kan bijdragen aan een grotere gevoeligheid om deze klachten te ontwikkelen.
Kun je laten testen of je een pre of post partum depressie hebt?
Nee, er is nog geen test die uitwijst of je ppd hebt. Het niet goed kunnen laten testen van een ppd is dé oorzaak van alle ellende. Dit zorgt voor het ontbreken van erkenning, herkenning en behandeling!
'Vaak wordt aan de arts gevraagd: 'Kan ik mijn hormonen laten onderzoeken, zodat u precies weet wat er aan de hand is?' Men zou wensen dat het antwoord zo eenvoudig was (........) Als men wil ontdekken of een patiënte een progesterontekort heeft, is het niet zinvol de progesteronspiegel tijdens de eerste helft van de menstruele cyclus te bepalen, want dan behoort progesteron afwezig te zijn. Een andere moeilijkheid is dat de lengte van de menstruele cyclus zo varieert zowel bij vrouwen onderling als bij één en dezelfde vrouw. De gemiddelde duur van de menstruele cyclus bij normale gezonde vrouwen kan variëren tussen de 21 en 35 dagen (......) Ook al wordt er en nieuwe hormoontest ontdekt dan blijft er in deze ontwikkelingsfase nog genoeg onderzoek te verrichten, o.a om te bepalen wat de normaalwaarden zijn, of deze waarden beïnvloed worden door de tijd van de dag, lichamelijke activiteit, slaap, seks, stress, alcohol, lichamelijke inspanning, menstruele cyclus en verschillende soorten medicijnen. Het is eveneens van belang dat biochemici in de hele wereld deze test kunnen herhalen en dan dezelfde resultaten krijgen. Pas als de resultaten bij duizenden normale personen over de hele wereld vastgesteld zijn, kan de test gebruikt worden bij groepen patiënten (......) We hopen en verwachten dat de hormoontesten van vandaag door de artsen van morgen als grof en onvoldoende zullen worden beschouwd'
Bron: De postnatale depressie, Katherina Dalton
Triggers
We zien in de praktijk een aantal factoren die zeer geregeld aan ppd of ppu vooraf gaan. Het is aannemelijk dat zij ten grondslag liggen aan de klachten. Soms kun je de oorzaak al enkele jaren voor de geboorte terugvinden! Enkele van deze 'triggers':
- Het stoppen van de borstvoeding. Vooral als dit te snel gaat
- Moeders die door de borstvoeding letterlijk 'op worden gegeten' lopen een groter risico
- Het slikken van de anticonceptiepil of hormonale anticonceptie zoals spiralen met hormoonafgifte
- Vruchtbaarheidsbehandelingen
- In slechte conditie de zwangerschap in gaan.
- Stress
- Het volgen van een streng dieet
- Bloedarmoede tijdens de zwangerschap. Extreme bloedingen tijdens of na de bevalling
- Een te lage weerstand. Klachten uiten zich vaak na een griep of infectie
- Snel achter elkaar zwanger worden (binnen 2 jaar bijvoorbeeld twee zwangerschappen doormaken)
- Burn-out, overspannenheid
- Vrouwen die in het verleden al aan klachten leden als depressie, dwang, eetstoornissen
- Vrouwen die in het verleden de ziekte van pfeiffer hebben gehad
- Een meerling zwangerschap kan ook als risicofactor worden gezien. Dit omdat elke baby apart voedingstoffen onttrekt aan de moeder. Hoe meer baby's je draagt hoe meer stoffen van jou weg worden gehaald. Ook is de progesteronspiegel bij meerling zwangerschappen hoger.
Tweeling verdubbelt risico op postnatale depressie
'Mama's van twee- of drielingen hebben dubbel zoveel kans op een depressie na de geboorte dan vrouwen die bevielen van slechts één kind, dat blijkt uit recent onderzoek. 1.400 moeders van tweelingen namen deel aan het onderzoek, 17 procent van hen kampte met een postnatale depressie. Dat is bijna dubbel zoveel als bij andere moeders. Mama's van tweelingen voelen zich uitgeput en geïsoleerd, de helft van hen praat dagelijks minder dan een uur met andere volwassenen. Ze hebben ook meer risico op complicaties tijdens de zwangerschap en worden slechter verzorgd tijdens en na de bevalling. Zonder behandelingen kunnen vrouwen met een postnatale depressie zich hopeloos voelen, ze kunnen zelfs zo wanhopig zijn dat ze zichzelf of hun baby's willen pijnigen. Deze situatie kan maanden, in sommige gevallen zelfs jaren duren. Een klein aantal moeders zei dat ze hun kind hadden achtergelaten, maar ze keerden wel terug. Psychologe Maggie Couston is moeder van een drieling: "De eerste maanden na de geboorte van de baby's zou een vrolijke periode moeten geweest zijn. Maar ik was uitgeput en voelde me sociaal geïsoleerd. Mijn kinderen betekenden alles voor me, maar het leek alsof ik niets goed kon doen, ik heb vaak er een eind aan willen maken of weglopen."
