Wat is een postpartum depressie?
Een postpartum depressie kan optreden direct na de bevalling of in de maanden daarna.De klachten kunnen zich zowel psychisch als lichamelijk uiten. Vaak speelt depressie of angst een hoofdrol. Ppd heeft lange tijd bekend gestaan als postnatale depressie. Omdat deze benaming niet klopte, de baby zou dan depressief zijn, is men langzamerhand overgegaan op postpartum depressie. Ook op deze term is kritiek. Dit omdat lang niet alle vrouwen die ppd hebben depressief zijn. Maar naast de naamsproblematiek is er een groter probleem. Het is namelijk niet zo simpel om een diagnose als postpartum depressie beaamd te krijgen! Nog steeds wordt ppd namelijk zelden er- en herkend. Hoe dit kan is een goede vraag, want dat deze ziekte altijd al heeft bestaan is een feit.
De geschiedenis van de postpartum depressie
Al duizenden jaren schrijven artsen in hun notities over vrouwen die na de bevalling psychisch in de war zijn. Een vrouweigen probleem werd in het verleden vrijwel altijd toegeschreven aan 'hysterie'. Men wist niet dat hormonen het hele lichaam aansturen en dat een verstoring hierin ook mentale klachten kan veroorzaken. Vrouwen waren in die tijd zwakke poppetjes die weinig konden hebben. Nog wreder was de tijd waarin het bijgeloof hoogtij vierde! Zodra men iets niet kon verklaren (waarom deed een vrouw zo raar?) werd de oorzaak gezocht in het bovennatuurlijke. Zo lees je in: 'Rond het kraambed van toen':
'Onder invloed van de lichamelijke veranderingen, welke de groeiende vrucht bij de vrouw teweegbrengt en mede onder invloed daarvan de verandering van de hormoon samenstelling in het bloed, kan de vrouw, zowel voor als tijdens als na de geboorte van het kind, lijden aan psychische onevenwichtig heden, die wanneer deze ernstigere vormen gaan aannemen gemakkelijk overgaan in een psychose. Deze psychose gaat praktisch altijd gepaard met grote angst. Vroeger dacht men dan dat zo'n vrouw door bepaalde, vaak voor ons onbegrijpelijke voorschriften, die zij niet of niet volledig had nageleefd lijdende was aan bezetenheid van boze geesten.'
Arme vrouwen die buiten de nachtmerrie van een ppd ook nog te maken kregen met een uitdrijving! Dat dit niet hielp is duidelijk. In het midden van de vorige eeuw had men het in de volksmond ook wel over kraamkolder. Vrouwen werden opgenomen in een psychiatrische kliniek of rusthuis. De omgeving deed er vaak een beetje lacherig over. Andere moeders hadden toch ook nergens last van? Maar dat onze moeders en overgrootmoeders ook worstelden met ppd is zeker. Lees een stukje mee in 'Als de ooievaar komt'….Melanie schrijft in 1965:
'......de oververmoeidheid, de verwerking van het trauma rond de geboorte en de herschikking van ons leven maakten dat ik aan een postpartum depressie leed. Ik was niet om uit te staan, lastig, onhandelbaar en een gevaar voor mezelf en de baby. Ik heb ons trouwalbum verscheurd, pillen genomen en keek naar de baby niet om. Op een dag heeft mijn echtgenoot van op zijn werk mijn moeder gebeld. Hij vertrouwde me niet met de baby alleen. Ik was in die periode echt mezelf niet'
Meer postpartum depressie anno 2000 dan vroeger?
Het is waarschijnlijk dat ppd tegenwoordig vaker voorkomt dan vroeger. Hoe komt dat? Er zijn een aantal oorzaken die mogelijk een grote rol spelen.
- Het gebruik van de anticonceptiepil heeft een groot effect op de hormoonhuishouding. Door het nemen van nagebootste hormonen ontstaat er een verandering in het vrouwelijke systeem. Er komt geen eitje meer vrij, de eierstokken moeten stoppen met een natuurlijk proces. Signalen vanaf de hypofyse worden onderdrukt. En dit soms tientallen jaren! Het is niet zo vreemd dat je gevoelsleven (welke afhankelijk is van je hormonen) hierdoor zal veranderen. Zie ook het onderzoek naar de invloed van de pil op de partnerkeuze.
- Het milieu kan effect hebben op de hormoonhuishouding. Denk aan de gifstoffen die je inademt (uitlaatgassen, fabrieken, enz). Veel mannen blijken ook steriel of verminderd vruchtbaar door milieu invloeden. In het Betuwe gebied waar men fruit teelt en besproeit met pesticide zie je dit vaker. Dit kan ook op invloed op vrouwen hebben.
- Onze voeding speelt een grote rol. Uitgeputte landbouwgronden bevatten vrijwel geen mineralen meer. Groenten en fruit bevatten een fractie van wat we nodig hebben.
- We eten veel suiker en slechte vetten. We eten te veel maar krijgen weinig goede stoffen binnen.
- Vlees bevat hormonen en antibiotica.
- Het drinkwater zou mogelijk sporen bevatten van de anticonceptiepil, antidepressiva en andere medicatie.
- Meisjes beginnen vaak al op zeer jeugdige leeftijd aan de anticonceptie pil. Hierdoor krijgen ze geen kans de puberteit op een natuurlijke manier te doorlopen.
- Het gebruik van drugs heeft invloed op verschillende hersenstoffen. Deze werken nauw samen met de vrouwelijke hormonen.
- We leven we in een zeer jachtige maatschappij. Ons levenstempo is veel sneller dan ons lichaam aankan. Dit resulteert in burnout, overspannenheid, kortom stressfactoren.
- Stress vergroot de kans op een postpartum depressie
- Vrouwen zijn geëmancipeerd (gelukkig!) maar vreemd genoeg hebben we er gewoon een baan bijgenomen. Naast het huishouden, moeder en partner zijn we nu ook werknemer. Vrouwen overwerken zichzelf.
Postpartum depressie als oorzaak van echtscheiding?
Het is een bekend gegeven dat vrouwen vooral binnenshuis aan ppd lijden. Dit vanwege het gebrek aan erkenning. Tijdens het sociale gebeuren functioneren de meeste vrouwen prima. Na het dichtslaan van de voordeur komt de ppd problematiek naar voren. Kindermishandeling, relatieproblemen, het verlies van banen, moeders met straatvrees of dwanghandelingen: vaak is ppd of een niet behandelde voortslepende ppd/pms de reden van dit soort ellende. En wist je dat ppd dé nummer 1 oorzaak van de vele scheidingen blijkt te zijn? Hoe vaak hoor je een man niet zeggen dat zijn vrouw na de bevalling nooit meer de oude is geworden?
Hoeveel vrouwen krijgen een dergelijke depressie?
Men denkt dat gemiddeld 10-15% van alle bevallen vrouwen ppd krijgt. Maar er is zo´n grote groep ongeregistreerde moeders (gaan direct naar hulp zonder verwijzing, of hebben een lichte depressie die vanzelf overgaat), dat het waarschijnlijk is dat je eerder kunt spreken over aantallen van 15 tot 20%. Dit betekent dat als er in één jaar 200.000 vrouwen bevallen, er 40.000 van hen ppd klachten zullen krijgen!.
In Canada is in 2003 een onderzoek gedaan naar de hoeveelheid vrouwen die ppd krijgen. Ze gingen uit van vrouwen die binnen een jaar na de geboorte klachten kregen. Hieruit bleek dat het ging om 10-15 % . In Nederland ging men uit van hooguit 10%.
Wanneer kan een postpartum depressie optreden?
Een ppd treedt op binnen een jaar na de geboorte. Wanneer deze zich openbaart is afhankelijk van een aantal factoren. Zogeheten triggers zijn:
Het is dus niet zo dat je de klachten specifiek binnen enkele weken na de geboorte hoeft te krijgen. In Nederland is hier geen echte leidraad voor. In België zegt men dit:
'Volgens de officiële definitie kan een postpartum depressie optreden tot de vrouw weer haar regels krijgt, maar in de praktijk wordt een depressie die optreedt binnen 1 jaar na de geboorte als een postnatale depressie beschouwd. '
Bron: e-gezondheid.be
Ppd na miskraam of abortus?
Minder bekend is dat een postpartum depressie ook kan optreden na een miskraam of abortus.
Hoe geneest een postpartum depressie?
Bij een onbehandelde ppd zie je dat na een klein jaar de klachten overgaan in cyclusgerichte klachten. Dit betekent dat de ppdsymptomen zich manifesteren rondom de ovulatie en menstruatie. Je krijgt een verschuiving. Er komen ook minder slechte tot goede dagen. Vaak hou je na een ppd het premenstrueel syndroom over. Het is mogelijk om deze pms te behandelen. Als je de ppd behandelt zie je dat de klachten langzaam aan verdwijnen en zal pms ook minder voorkomen.
Hoe voelt een postpartum depressie?
Als gezond mens is het moeilijk voor te stellen hoe zwaar een ppd is. Het verandert je persoonlijkheid volledig. Stel je voor dat je opeens van een leuk, spontaan mens verandert in een angstig hoopje vrouw. Dat je totaal geen energie meer hebt om de dag door te komen. Dat je gedachten hebt die niet te stoppen zijn en je tot wanhoop drijven. Daarbuiten is er een scala aan lichamelijke klachten. Dit wisselt van hoofdpijn, opvliegers, misselijkheid, haaruitval tot maag- en darmstoornissen, van enorme angsten en paniek tot niet meer kunnen slapen. Er zijn moeders die met zelfmoordgedachten rondlopen. Vaak is dit een uiting van wanhoop: 'Hoe moet ik verder? Gaat dit ooit weg?' Vrouwen klagen ook over het feit dat zij geen controle meer hebben over hun lichaam en gevoelens. Zij moeten altijd afwachten hoe de dag zal worden. Je kunt van het één op het andere moment in een enorme dip zakken of angstig worden. Dit veroorzaakt een machteloos gevoel. Ppd hebben betekent vooral het verlies van alle fijne gevoelens en het verlies van lichamelijk welzijn.
Je omgeving: steunpunt of last?
Ppd is geen erkende ziekte. Dit door het ontbreken van wetenschappelijk bewijs. Dit hebben we al vaker meegemaakt. Denk maar aan klachten voor de menstruatie. Zei men in het verleden niet dat dit kwam door de teleurstelling niet zwanger te zijn? Vrouwen in de overgang kampten met het lege nest syndroom. Óók vrouwen zonder kinderen?! Want ook zij kregen te maken met jaren vol vervelende verschijnselen. Mensen die een aanrijding kregen en daarna tot niets meer in staat waren, kregen het etiket 'aansteller' opgeplakt. Nu weten we dat zij een whiplash opliepen. En zij die op onverklaarbare wijze alleen nog maar op bed konden liggen wegens totale uitputting werden aangezien voor lui terwijl ze, zo bleek later, leden aan het chronisch vermoeidheid syndroom. Ppd moeders hoeven ook niet altijd te rekenen op medeleven of steun. Het is niet voor niets dat zij vaak verzuchten: 'Ik had liever mijn armen en benen gebroken'. Omgeving en soms zelfs familie bekijken de nieuwbakken moeder vaak met argusogen. De associatie ppd en nonsensziekte zit er bij velen helaas nog ingeprogrammeerd!
Waarom gaan vrouwen niet zo snel naar de huisarts?
Hiervoor zijn enkele redenen te noemen: schaamte, teleurstellende hulpverlening en onwetendheid. Moeders schamen zich naar als ze een ppd krijgen. Ze hebben alles zo goed in orde. De kinderkamer, de kleertjes, de oppas. Maar ze hebben er nooit aan gedacht dat ze zelf een probleem gaan vormen. Vrijwel elke moeder die ik zie zegt dat ze geen reden heeft om ppd te hebben. Ze heeft toch alles? En nu loopt ze te klagen. Het is noodzakelijk er dan op te wijzen dat ppd je overkomt. Je kiest er niet voor. De onderliggende gedachte van de schaamte is een tekort aan informatie. Bij de verloskundige zou veel meer aandacht moeten worden zijn voor ppd. Er horen folders in de rekken te liggen en het zou ook tijdens een prenataal onderzoek moeten worden besproken. Bij het consultatie bureau zou men zeker over ppd moeten praten omdat het hier nog vaker voorkomt dan in de prenatale periode. Ppd zou net zo bespreekbaar moeten zijn als borstvoeding en de aanschaf van de babyuitzet. Een tweede reden voor schaamte kun je vinden in negatieve feedback. Een moeder gaat naar de huisarts, verloskundige, het consultatiebureau en vertelt haar verhaal. Hier is vaak een aantal weken aan vooraf gegaan. Het is een grote overwinning. Als dan de hulpverlener het afdoet met:' Ga maar eens op vakantie, of dat gaat wel weer weg' is de gang naar een volgende hulpverlener heel groot geworden. Men wilt niet meer uit angst weer een dergelijke reactie te krijgen. Myriam van Moffaert schreef een boek over hormonen in 2001, ze is neuropsychiater en professor in de psychiatrie in Gent. Zij ziet ook de schaamte:
'Het is opvallend hoe weinig depressieve moeders een arts consulteren, terwijl instanties als Kind en Gezin vaststellen dat tot 60% van de moeders die naar postnatale raadplegingen komen, het eigenlijk niet meer zien zitten. Veel moeders vragen niet om hulp. Ze generen zich, omdat ze toch blij horen te zijn met hun gezonde baby. De gezondheidszorg gaat hier ook in de fout, omdat ze te weinig aandacht besteedt aan deze vrouwen die geen weg weten met hun depressieve gevoelens. Een ppd wordt nog vaak afgewimpeld als een hormonale panne waar je vanzelf wel uitraakt. Bovendien is het een probleem dat niet alleen moeder en kind treft, maar dat ook de vader de andere kinderen van het gezin aanbelangt.'
Bron: 'Vrouwen, humeuren en hormonen, Myriam van moffaert.'
De derde reden: onwetendheid is een logische verklaring. Je wéét de eerste keer vaak niet dat de gevoelens die je hebt niet normaal zijn. Je denkt dat het erbij hoort of dat ze een gevolg zijn van oververmoeidheid of bloedarmoede. Ppd uit zich vaak na het stoppen met borstvoeding. In sommige gevallen is dit maanden na de geboorte. De klachten worden dan niet meer in verband gebracht met ppd, terwijl de stop van borstvoeding een bekende trigger is om ppd te krijgen.
Er is maar één manier om vrouwen hulp te laten vragen en dat is een serieuze benadering en gerichte behandeling aanbieden. Hiernaast moet er genoeg voorlichting zijn. Een kind krijgen is voor een moeder vaak een eenzame en uitputtende tijd. Moeders ervaren dit ook als zeer zwaar. Ook zonder ppd!
'Wist je dat veel vrouwelijke artsen het zorgen voor een moeilijke baby slopender vinden dan 24 uur van wacht zijn op een spoedgevallendienst of het meerijden met een ziekenwagen om een reanimatie te doen?'
Bron: 'Vrouwen, humeuren en hormonen, Myriam van Moffaert'
Komt postpartum depressie ook in andere landen voor?
Ja, je ziet ppd overal in de wereld. Hieronder zie je een Amerikaans filmpje en een onderzoek omtrent ppd in China
.
Waarom hebben vrouwen soms zo lang deze klachten?
Door het ontbreken van wetenschappelijk onderzoek én een testmogelijkheid weten medici vaak niet wat ze met ppd aanmoeten. Momenteel werkt men regulier met gesprekstherapie en antidepressiva. Dit zorgt niet bij iedereen voor volledige genezing. Denk maar aan de postpartum uitputting! Hier heeft men meer baat bij aanvulling van tekorten in de vitaminen-mineralen-huishouding.
De diagnose
In Nederland wordt de postpartum depressie gediagnosticeerd als een 'gewone' depressie. Dat dit een probleem is zal ik je niet hoeven uit te leggen. Een postpartum depressie is ontstaan vanuit een hormonale invalshoek of door een tekort aan bepaalde stoffen. Een 'gewone' depressie ontstaat door een een aanwijsbare situatie. Bijvoorbeeld onverwerkte emoties. In Nederland legt men niet de link tussen zwangerschaps of cyclusgerichte klachten en hormonen. In het buitenland werkt men veel met onderstaande lijst. De edinburgh postnatal depression scale. In Amerika is het mogelijk je hormonen te laten testen evenals je biochemie. In Engeland is het testen van hormonen heel normaal.
Edinburgh postnatal depression scale
In het buitenland gebruikt men de Edinburgh postnatale depression scale om de kans op ppd in te schatten. Deze kun je hier downloaden.
